Towarzystow Przyjaciół Centralnego Muzeum Morskiego

Rozewie

Dane kontaktowe

ul. Leona Wzorka 1 84-104 Jastrzębia Góra

tel. 58 674 95 42, 783 70 68 64

Dane techniczne

Rok budowy 1821 - 1822
Wysokość wzgórza 52 m
Wysokość świateł n.p.m. 83.2 m
Wysokość latarni 33 m
Zasięg światła latarni 26 Mm
Charakterystyka światła 0,1 + (2,9)=3 s
Wygląd latarni Ponad białą murowaną podstawą okrągłe, czerwone, metalowe nadbudówki z galeriami
Położenie latarni Rozewie, 100m od drogi Władysławowo-Jastrzębia Góra
Adres ul. Leona Wzorka 1 84-104 Jastrzębia Góra
Telefon

58 674 95 42, 783 70 68 64

Historia latarni

Przylądek Rozewie wymieniony jest w historycznych dokumentach już w 1359 roku. Mieszkańcy nazywali wówczas przylądek Rosenhoupt, natomiast w drugiej połowie XIX wieku nosił już nazwę Rożewo, aby w końcu zostać Rozewiem. Ognie na przylądku palono w XVII wieku o czym informuje szwedzka mapa, wydana w 1696 r. Na tej mapie oznaczono ogień palony na rozewskim wzgórzu. Wiek XVIII był okresem uśpienia latarni i ostrzegawczych bliz. Groźna katastrofa 14 francuskich statków pomiędzy Rozewiem a Chłapowem podczas październikowego sztormu w 1807 roku prawdopodobnie spowodowała, że od tego czasu na rozewskim wzgórzu znowu zapłonął ogień.

Kształt i wygląd obecnej latarni został uwarunkowany przez obiekt, który został tutaj wybudowany na początku XIX wieku. W 1821 r. wzniesiono okrągłą, lekko zwężającą się ku górze wieżę zbudowaną z kamieni polnych i cegieł. Zewnątrz wieżę otynkowano i pomalowano na biało. Na części murowanej postawiono stalową, okrągłą szesnastokątną laternę zakończoną kopulastym dachem. Część stalową pomalowano na czerwono-brązowy a laternę na ciemnozielony kolor. Wokół laterny była wąska galeryjka. Całkowita wysokość wynosiła 21,3m. Pierwszym źródłem światła było 15 lamp Arganda, które rozbłysły 15.11.1822 r. Modernizację przeprowadzono w roku 1866 instalując aparat Fresnela I Klasy. W obydwu przypadkach zasięg światła wynosił 21,7 Mm. Obsadę latarni stanowiło dwóch latarników i jeden pomocnik. Obowiązywał ich bardzo surowy regulamin, ograniczający między innymi spożywanie alkoholu.

Na wybrzeżu południowego Bałtyku w II poł. XIXw. kontynuowano budowę latarń morskich, wykorzystując pieniądze otrzymane z odszkodowania uzyskanego od Francji po zakończeniu wojny francusko-pruskiej 1870-71. W celu odróżnienia latarni w Rozewiu od nowo pobudowanej latarni w Czołpinie świecącej także białym światłem wybudowano w Rozewiu drugą latarnię. Pobudowano ją w odległości 190m w kierunku zachodnim od istniejącej wcześniej latarni. Nowa ośmiokątna, otynkowana wieża miała 28,8m wysokości, zbudowana była z cegły i pomalowana na pomarańczowo. Szesnastokątna laterna z miedzianym dachem była ciemnozielona. Do wieży przylegały dwa parterowe skrzydła, w których zamieszkiwało pięciu latarników obsługujących dwie latarnie. Nowa latarnia została wyposażona w aparat Fresnela I klasy. Charakterystyka świtała uruchomionego 1.1. 1875 r. była taka sama jak na starej latarni. Te dwa światła pozwalały zdecydowanie odróżnić przylądek Rozewie i wyeliminować możliwość popełnienia pomyłki przez nawigatora na statku.

Jednak stara latarnia pobudowana w niewielkiej odległości od krawędzi klifowego brzegu, który był systematycznie niszczony przez morskie fale, wymagała dodatkowego zabezpieczenia. W celu ochrony klifu u jego podnóża wykonana została w 1896 r. specjalna opaska o długości 800 m. Zatrzymała ona na ponad sto lat niszczenie klifu, który uaktywnił się wiosną 2004 roku po intensywnych wiosennych opadach.

Obie latarnie świeciły razem do 1910 roku. Wtedy dokonano przebudowy starej wieży czyniąc z niej nowoczesną latarnię, a nowsza wieża została na trwale wyłączona z eksploatacji. Na górnej części dobudowano metalowy korpus o mniejszej średnicy. W ten sposób podwyższono poziom światła o prawie 5 m. Aparat Fresnela z 1866r. zastąpiono elektryczną żarówką, zasilaną lokomobilą wytwarzającą prąd, umieszczoną w wybudowanej w 1910 r. nowej maszynowni. Zamontowane nowe urządzenia w maszynowni, zasilały także nautofony uruchomione w 1877 r. w sąsiednim budynku, tzw. syrenowni. Warszawska firma inż. Szpotańskiego dokonała modernizacji urządzeń elektrycznych w maszynowni i wyposażyła ją w nowoczesną tablicę ęlektryczną zachowaną do dzisiaj. Latarnia w niezmienionym kształcie przetrwała do 1978 r. W latach 1957 –1997 Rozewie włączone było do łańcucha radiolatarni Zatoki Gdańskiej i wysyłało w eter sygnał RO „.-.---„ (kropka, kreska, kropka, trzy kreski) wg alfabetu Morse’a. W 1994 roku rozpoczęto instalację stacji referencyjnej systemu GPS. Pierwszy sygnał w ramach DGPS wysłano 27 września tego roku.

Latarnia zlokalizowana jest na granicy Nadmorskiego Parku Krajobrazowego. W okolicy latarni, od strony morza zbocze klifu porastają stare, strzeliste buki. Ich gałęzie zaczęły przesłaniać światło latarni widziane z morza. Rozważano wiele koncepcji rozwiązujących ten problem. Pod koniec lat 70-tych zdecydowano podwyższyć po raz kolejny światło. Biuro Projektów Budownictwa Morskiego pod kierunkiem Arkadiusza Maciejewskiego opracowało projekt nowego elementu podwyższającego światło o 8 m. „Wmontowania” nowego segmentu o średnicy 3,5 m wykonanego w stoczni „Wisła” dokonał zespól gdańskiego „Mostostalu” pod kierunkiem Józefa Ekierta w dniu 28.10.1978r. W podwyższonej laternie zamontowano nowoczesne obrotowe urządzenie PRB-21 wyposażone w 40 żarówek reflektorowych. Zachowana została charakterystyka światła (błysk 0,1s, przerwa 2,9s), a zasięg zwiększono do 26 Mm.

Z latarnią w Rozewiu związana jest postać Leona Wzorka, jej kierownika od momentu przejęcia polskiego wybrzeża w wyniku Traktatu Wersalskiego w 1920 r. do wybuchu wojny w 1939 r. Przypuszczalnie panu Wzorkowi zawdzięczamy powstanie legendy o pisaniu swoich dzieł przez Stefana Żeromskiego w latarni morskiej. Może coś w tym było, bo na wniosek Ligi Morskiej i Kolonialnej, decyzją Rządu Rzeczypospolitej latarnię nazwano latarnią Stefana Żeromskiego i upamiętniono to, wmurowaniem w ścianę latarni pamiątkowej tablicy. Jej replika powróci na swoje miejsce w 2006 r. Pamięć o Żeromskim, autorze powieści „Wiatr od morza” była bardzo duża w okresie przedwojennym. Za zasługi twórcze , na wniosek Towarzystwa Literatów i Dziennikarzy Polskich 26.06.1938 r. utworzono „Pokój Żeromskiego”.

W czasie II wojny światowej tablicę zniszczyli Niemcy, pokój został zlikwidowany. Dopiero w 1950 roku umieszczono następną i wtedy też nadano latarni imię Stefana Żeromskiego. Obok latarni umieszczono granitowe popiersie pisarza autorstwa Stanisława Horno-Popławskiego. Izbę Żeromskiego odtworzono w 1961 r. W przedsionku latarni znajduje się tablica ku czci Leona Wzorka, aresztowanego przez Niemców 11 września 1939 i zamordowanego w pobliskiej Piaśnicy. W 1972 roku decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków latarnia nosząca imię Stefana Żeromskiego została wpisana do rejestru zabytków.

Jest jeszcze jedno szczególne miejsce w Rozewiu. Nieopodal latarni znajduje się skromny pomnik wykonany z kawałków granitu, poświęcony wyzwolicielom Pomorza z 1920 roku. Pomnik przetrwał wojnę i stoi w miejscu graniczącym z rezerwatem przyrody "Przylądek Rozewie".

W latarni od 1963r. istnieje „Muzeum latarnictwa”. Jest to filia Towarzystwa Przyjaciół Centralnego Muzeum Morskiego w Gdańsku. Od bieżącego roku Muzeum rozszerza swoją działalność o budynek maszynowni, który po remoncie wygląda jak nowy.

 

Traktat Wersalski zagwarantował Polsce dostęp do morza. Obejmując we władanie wybrzeże morskie, Polska podjęła obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa żeglugi na przyległych akwenach. 14-15 kwietnia 1920 r. przejęto latarnie Rozewie, Bór, Hel i Oksywie wraz z niemieckimi latarnikami.

Druga, dodatkowa wieża, wykorzystywana była przez Bazę Lotnictwa Morskiego w Pucku, uformowanego 1 lipca 1920 r. Nieczynna bliza służyła jako punkt obserwacyjny służbom naziemnym i orientacyjny samolotom.

Po roku 1945, wieża była administrowana przez Urząd Morski w Gdyni. W niektórych okresach była punktem obserwacji wzrokowej, a od roku 1992 zainstalowane na niej sa anteny Morskiego Systemu łączności Alarmowej i Bezpieczeństwa (GMDSS).

Towarzystwo przeprowadziło remont rekonstrukcyjny byłej latarni morskiej Rozewie II, wraz z odtworzeniem laterny w roku 2014. Obiekt, któremu przywrócono historyczny wygląd, stanowi ciekawy element Rozewskiego Blizarium.

Miarą zainteresowania latarnią są liczni turyści odwiedzający w okresie letnim nie tylko najbardziej na północ położoną część Polski. Świadczy to o ogromnej potrzebie udostępniania obiektów dziedzictwa morskiego.

Administratorem latarni w Rozewiu jest Urząd Morski w Gdyni.
Towarzystwo Przyjaciół Centralnego Muzeum Morskiego zaprasza od lat, do latarń morskich udostępnionych do zwiedzania w Rozewiu, Stilo, Helu i Krynicy Morskiej.

Latarnicy

Lp.

Nazwisko i imię

 

Okres pracy

 

 

 

1

2

3

4

5

 

 

 

6

 

 

Grübner

Küster

Schmandt

Bennier

Krutz

 

 

Heine (imię nieznane)                                           

1878-informacja, że tych 5 bliznowych obsługiwało latarnię Rozewie I i Rozewie II.

 

S. Hartman, Danziger Leuchtturme und Seezeichen im 19. und beginnenden 20.       Jahrhundert, „Westpreuβen-Jahrbuch. Aus dem Land an der unteren Weichsel“,                     Band 44 (1994), s. 89-(91)-102.

 

 

 

1900 r. – 1912 r.

7 Koster Leopold 1909 r. - 1930 r.
8 Behmke Augustyn 1910 r. - 1918 r.
9 Geode (imię nieznane) 1912 r. – 1920 r.
10 Niklas Ignacy 1912 r. - 1930 r.
11 Wzorek Leon 1920 r. – 1939 r.
12
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Adrian Józef 1920 r. – 1937 r.
13 Radziejewski Jan 1920 r. – 1935 r.
14 Behmke Józef 1930 r. – 1939 r.
15 Żaczek Teofil 1930 r. - 1939 r.
16 Adolf Bolesław (1939 r.) 10.04.1945 r.– 31.03.1973 r.
17 Ciskowski Leon 30.06.1945 r. – 30.04.1977 r.
18 Adrian Augustyn 01.10.1946 r. – 31.12.1983 r.
19 Wzorek Władysław 01.01.1952 r. – 12.08.1985 r.
20 Mukowski Jerzy 05.05.1969 r. – 11.12.1996 r.
21 Rudziński Zbigniew 15.12.1971 r. – 10.08.1972 r.
22 Dodot Andrzej 15.02.1972 r. – 27.04.1972 r.
23 Krężałek Aleksander 04.08.1972 r. - 2015l
24 Wzorek Zbigniew 01.10.1973 r. – 12.08.1985 r.
25 Ciechanowski Zdzisław 02.05.1977 r. - 2015
26 Adrian Roman 01.10.1983 r. – 31.01.1992 r.
27 Hintzka Franciszek 01.11.1985 r. – 15.09.1988 r.
28 Kozakow Sławomir 13.10.1986 r. – 30.11.1991 r.
29 Krężałek Artur

27.01.1997 r. - nadal

 

Najważniejsze daty w historii latarni

1696 Rysunek przedstawiający latarnię na szwedzkiej mapie
1821 Budowa wieży kamienno ceglastej (Podstawa części metalowej)
1822-11-15 Uruchomienie latarni
1866 Wymiana lamp Arganda na aparat Fresnela I klasy
1875-1910 W Rozewiu działają dwie latarnie stara i nowa z 1875
1877 Budowa syrenowni dla urządzeń ostrzegawczych
1910 Podwyższenie latarni murowanej o część metalową. Budowa maszynowni dla lokomobilii
1933 Wmurowanie tablicy dla Stefana Żeromskiego
1957-1997 Praca w łańcuchu radiolatarni Zatoka Gdańska. Sygnał rozpoznawczy „RO”.
1963 Powstanie „Muzeum Latarnictwa”
1978 Podwyższenie latarni o 8m. Montaż lampy obrotowej PRB-21
1994 Instalacja stacji referencyjnej systemu satalitarnego określania pozycji, tzw DGPS
2001-2002 Kompleksowy remont latarni (części murowanej i metalowej)
2005 Malowanie metalowej części wieży latarni
2005-2006 Remont maszynowni
2006-06-01 Udostępnienie laterny latarni do zwiedzania

Film video

Galeria zdjęć

24 maja 2017 r.Rozewie 2009Rozewie Zwiedzajmy 2012.01.15BlizaRozewieRozewie 2013.06.30Naprawa wrót Stodoły 2013.08.01Rozewie 1 widziane z Rozewia 2 2013.08.01Rozewie 2 2013.08.012013.08.24Lutowy krajobraz wokół latarni2014.02.26 Bezśnieżna zima w RozewiuRozewie przed wieczorem  (19:03)

Konto TPNMM:
Bank PKO BP, nr 69 1020 1811 0000 0202 0102 4231
KRS: 0000039731 NIP: 583-20-86-836REGON: 001054630