Towarzystow Przyjaciół Centralnego Muzeum Morskiego

Hel

Dane kontaktowe

ul. Bałtycka 4, 84 - 150 Hel

58 676 06 17

 

Dane techniczne

Rok budowy 1942
Wysokość światła n.p.m. 38,5 m
Wysokość latarni 41,5 m
Zasięg światła latarni 17 Mm
Charakterystyka światła 5 + ( 5 ) = 10 s
Wygląd latarni Ośmioboczna wieża zwężająca się ku górze,                                                                                                             wykonana z ciemno-czerwonej cegły
Położenie latarni prawie na końcu Mierzei Helskiej
   
   

Historia latarni

Helska latarnia morska jest dobrze znanym znakiem nawigacyjnym statkom płynącym z zachodu do portów Zatoki Gdańskiej. Tak było w przeszłości i jest dzisiaj. To tutaj po zwrocie w prawo ukazują się porty do których płyną statki.

Już od średniowiecza w Helu palono ostrzegawcze ogniska. Były one lokalizowane na plaży, na wydmie a nawet na wieży starego kościoła. Stosowane do XVIII wieku materiały do budowy wież i konstrukcji zbliżonych do żurawi studziennych były bardzo łatwopalne i nietrwałe. Często zdarzało się, że obiekty te niszczył ogień albo sztorm. Na początku XIX wieku władze miejskie Gdańska zadecydowały o budowie kolejnej latarni morskiej w Helu, jednak tym razem murowanej.

Budowę latarni rozpoczęto w 1806 r. Zawirowania wywołane wojnami napoleońskimi wstrzymały budowę, która została ukończona dopiero w roku 1826. Zbudowano smukłą okrągłą wieżę z palonej cegły, pomalowaną na biało zakończoną stożkowym ciemnozielonym dachem. Wewnątrz wieży, 180 metalowych stopni prowadziło na jej szczyt, do laterny. Całkowita wysokość latarni wynosiła 41,7m. Wewnątrz laterny umieszczono paraboliczne zwierciadła wklęsłe i 6 lamp zasilanych olejem rzepakowym. Mechanizm zegarowy wprawiał lampy w ruch obrotowy. Każda z lamp oświetlała horyzont przez pół minuty a czas przerwy pomiędzy jednym i drugim świeceniem również wynosił pół minuty. Światło dostrzegano nawet z odległości 17Mm. Latarnia była dobrze widoczna od strony Zatoki. Jednak statki płynące wzdłuż półwyspu traciły kontakt ze światłem poprzez zasłaniające drzewa porastające na wydmach. Dla poprawy bezpieczeństwa wybudowano w 1872 r. latarnię w Jastarni-Borze. Pomimo że, charakterystyki świetlne sąsiadujących latarni znacznie różniły się od siebie, wielu kapitanom wydawało się, że minęli cypel helski i zapewne ku ich zdziwieniu po wzięciu kursu na południe w kierunku na port w Gdańsku kończyło swój rejs na plaży pomiędzy Jastarnią-Borem a Helem. Warunki żeglugowe na Bałtyku są trudne, co szczególnie daje się we znaki w okresie jesienno-zimowym. W celu ostrzegania statków obok latarni od 1903 r. umieszczona była armata. W trudnych warunkach nawigacyjnych (mgła, śnieżyca) z armaty oddawano strzał co 4 minuty. Pomimo prostoty jej obsługi zdarzył się nieszczęśliwy wypadek. Wskutek eksplozji armaty zginął latarnik Maj. Wypadek ten upamiętnia napis na okolicznościowym pomniku, jednak odnotowana na nim data o 5 lat wyprzedza zaistniałe zdarzenie.

Modernizacja urządzenia optyczno-świetlnego została przeprowadzona w 1926 r. W miejsce lamp i luster zainstalowano lampę naftową z pończoszką żarową oraz cztery soczewki. Montażu nowych urządzeń dokonała firma Juliusa Pintcha z Berlina. Najbardziej spektakularną zmianą latarni była zmiana wyglądu zewnętrznego. W celu poprawy widzialności wieży pomalowano na niej dwa poziome czerwone pasy. Poniżej załączone zdjęcie ilustruje wykonywanie tych prac w 1929 r. Światło elektryczne wprowadzono w 1938 roku, a jako źródło światło w miejsce lampy naftowej zastosowano żarówkę o mocy 3000W.

Piękna latarnia przez wiele lat ułatwiała bezpieczną podróż, ale z wybuchem wojny 1939 r. stała się niebezpieczna dla swego otoczenia.

„... W pogodny, jasny dzień widziałem jak latarnia lekko uniosła się, poczęły powstawać ciemne pionowe szczeliny, po czym z hukiem runęło wszystko w dół. Latarnia przestała istnieć. Wojna trwała nadal...” wspomina Wacław Leszczyński, w książce Ostatnia przysługa latarni (Toronto, Canada, 1966), przedwojenny pracownik służby brzegowo-morskiej Urzędu Morskiego w Gdyni. To wydarzyło się w dniu 19 września 1939 r. o godz. 1330. Nie stało się to udziałem artylerzystów ze „Schleswig-Holsteina” i „Schlesiena” ostrzeliwujących z Westerplatte „samotny półwysep”, ale uczynili to sami obrońcy Helu wykonując rozkaz dowódcy Rejonu Umocnionego Hel, komandora Włodzimierza Steyera.

Obecną latarnię pobudowano w ciągu 7 miesięcy w 1942 r. Budowali ją miejscowi Kaszubi. Ośmiokątna wieża o całkowitej wysokości 41,5m stanęła 10 metrów obok swojej poprzedniczki. Źródło światła to 1000W żarówka umieszczona w cylindrycznej soczewce.

Latarnia w Helu ma duże znaczenie dla portów Gdańska i Gdyni. Od 1957 r. spełniała funkcję radiolatarni w łańcuchu Zatoki Gdańskiej wspólnie z radiolatarniami w Rozewiu i Krynicy Morskiej. Regularnie podczas pogody 4 razy na godzinę, a mianowicie w 04, 10, 34, i 40 minucie, a podczas mgły co 6 minut zaczynając w 04 minucie każdej godziny wysyłała w eter sygnał HL, cztery kropki, kraska, dwie kropki (....-..) wg. alfabetu Morse’a. Określania pozycji za pomocą radionamierzania zaprzestano w 1997 r. i wyłączono radiolatarnię w Helu. Od czasu wybudowania wygląd latarni nie ulegał zmianom. Nad lasem wznosiła się ciemnoczerwona, smukła wieża z czerwoną laterną zakończona iglicą z piorunochronem. Jednak i do latarni w Helu dotarła technika nawigacyjna. Na szczycie wieży w 1989 r. zainstalowano antenę radarową systemu kontroli ruchu. Wymianę dachu laterny na nowy ze stali nierdzewnej z zamontowaną na nim anteną radaru współpracującego z Ośrodkiem Kontroli Ruchu Statków w Gdańsku przeprowadzono 18.10.1992 r. Ozdoba latarni w postaci anten telefonii komórkowej pojawiła się na galerii w 1999 i 2000 r. Liczne zarysowania ścian wieży wymagały wykonania szerokiego zakresu prac remontowo - konserwacyjnych obejmujących m.in.: założenie 3 pierścieni spinających wieżę, wpuszczenie w przestrzeń pomiędzy płaszczem wewnętrznym i zewnętrznym masy przeciwwilgociowej, uszczelnienie ścian przed wchłanianiem opadów deszczowych i pomalowanie wieży. Prace te wykonano w latach 2001 - 2002.

Latarnię morską w Helu odwiedziło wiele znanych osób. W dniu 25 września 1678 r. złożył tutaj wizytę król Jan III Sobieski, także Marszałek Józef Piłsudski odwiedził latarnię. Miało to miejsce 1 lipca 1928 r. i zostało upamiętnione okolicznościową tablicą ufundowaną przez Stowarzyszenie „Przyjaciele Helu” odsłoniętą w 71 rocznicę przez Prezydenta na Uchodźstwie Ryszarda Kaczorowskiego w dniu 1 lipca 1999 r.

Administratorem latarni w Helu jest Urząd Morski w Gdyni. Latarnię udostępniono do zwiedzania dla ruchu turystycznego przez Biuro Hydrograficzne Rzeczypospolitej Polskiej w Gdyni od 1 sierpnia 1992r.

Miarą zainteresowania latarnią w Helu są liczni turyści odwiedzający w okresie letnim Półwysep Helski i docierający do wielu atrakcji w Helu w tym do latarni morskiej. Ich obecność świadczy o ogromnej potrzebie udostępniania obiektów dziedzictwa morskiego do zwiedzania.

Towarzystwo Przyjaciół Centralnego Muzeum Morskiego zaprasza od lat, do latarń morskich udostępnionych do zwiedzania w Helu, Krynicy Morskiej, Stilo i Rozewiu.

 

Najważniejsze daty w historii latarni Hel

XVII wiek

Palenisko na wieży starego kościoła.

1638

Prośba żeglarzy do władz miejskich Gdańska o ustawienia latarni na cyplu. Ogień palono od 24 sierpnia do 3 maja.

1667

Pożar zniszczył całą latarnię. Odbudowa bezpośrednio po pożarze.

1670

Na planach miejskich latarnia podobna do żurawia studziennego tzw. „bliza” stała na samym brzegu.

25.08.1678

Blizę odwiedził król Jan III Sobieski.

31.10.1702

Sztorm zniszczył blizę „... mimo iż była nowa, silna i mocna”.

1763

Zapiski w księgach kościelnych o budowie nowej blizy.

1790

Prośba szyprów morskich do rady gdańskiej, aby bliza paliła się przez cały czas trwania żeglugi.

1790

Budowa blizy i domku dla latarnika. Blizę palono od zachodu do wschodu słońca przez cały rok.

1806

Rozpoczęcie budowy latarni murowanej. Przerwa w skutek wojen napoleońskich.

1826

Ukończenie budowy latarni murowanej.

01.08.1827

Uroczyste zapalenie latarni. Urządzenie optyczno-świetlne: 6 lamp, zwierciadła, mechanizm obrotowy.

1872

Budowa latarni w Jastarni-Borze.

1903

Umieszczenie armaty dla celów ostrzegawczych w złych warunkach meteorologicznych.

1907

Przebudowa laterny na większą w latarni Jastarnia-Bór.

01.07.1928

Marszałek Piłsudski odwiedził latarnię morską.

1929

Zmiana wyglądu wieży. Pomalowanie wieży w dwa poziome czerwone pasy.

1933 - 1934

Budowa obok latarni budynku dla zespołu maszyn i aparatury.

1931 - 1936

Budowa nowej wielofunkcyjnej latarni na Górze Szwedów (Szwedzkiej Górce). Wyłączenie latarni w Jastarni-Borze.

1938

Wprowadzenie światła elektrycznego. Stosowanie żarówki o mocy 3000W.

19.09.1939

godz. 13.30

Rozkaz dowódcy Rejonu Umocnionego Hel o wysadzeniu latarni Hel, Jastarnia-Bór i Jastarnia. Potężne detonacje zniszczyły trzy latarnie.

1942

Budowa latarni w trakcie wojny 1939-45. Prace wykonali miejscowi Kaszubi.

1957

Uruchomienie radiolatarni Hel w łańcuchu z radiolatarniami Krynica Morska i Rozewie.

Sygnał „HL”. „....-..„ (cztery kropki, kreska, dwie kropki) wg. alfabetu Morse’a.

1989

Instalacja anteny radarowej na kopule latarni.

01.08.1992

Udostępnienie latarni morskiej przez Biuro Hydrograficzne Rzeczypospolitej Polskiej w Gdyni do zwiedzania przez turystów.

18.10.1992

Wymiana kopuły laterny na nową ze stali nierdzewnej.

1997 - 1998

Remont kompleksowy budynku technicznego

1997

Zakończenie prac radiolatarni dla celów nawigacyjnych. Demontaż urządzeń nadawczych.

1999-2000

Upiększenie latarni antenami telefonii komórkowej.

01 07 2000

Odsłonięcie przez Prezydenta RP na Uchodźstwie Ryszarda Kaczorowskiego tablicy upamiętniającej obecność Marszałka Piłsudskiego.

2001

Wykonanie prac adaptacyjnych dla ruchu turystycznego z funduszy TPCMM.

2001 - 2002

Remont kompleksowy wieży latarni - założenie m.in. obejm spinających korpus wieży.

marzec 2002

Włączenie latarni w system VTS Zatoka.

 

 

Film video

Galeria zdjęć

Hel2006.06.25 Hel

Konto TPNMM:
Bank PKO BP, nr 69 1020 1811 0000 0202 0102 4231
KRS: 0000039731 NIP: 583-20-86-836REGON: 001054630